CHUYÊN GIA PHÁ LỄ HỘI
BÙI QUANG THẮNG ĐÃ NGỬI THẤY
MÙI GÌ Ở BÌNH ĐÀ?
 |
| Chuyên gia phá lễ hội truyền thống Bùi Quang Thắng, PGS. TS , Viện Văn hóa Nghệ thuật |
Lễ hội Quốc Tổ Lạc Long Quân:
Thiêng liêng, hùng tráng và cổ sơ
(23/03/2014)
(23/03/2014)
Lời dẫn của Lâm Khang chủ nhân: Chuyên gia phá lễ hội Bùi Quang Thắng đã từng nổi tiếng với kịch bản hầu đồng nhảm nhí, phỉ báng thần thánh ở lễ hội Đền Lảnh Giang, và sau đó là màn vẽ trên lưng trâu cày lễ hội Tịch Điền từng bị dư luận và các nhà nghiên cứu la ó dữ dội, từng chừng đã no nê nằm im, bỗng đâu lại tái xuất. Ông Thắng lại được Viện Văn hóa Nghệ thuật VN - một viện nghiên cứu chiến lược của Bộ VH- TT - DL, đứng đầu là ông Nguyễn Chí Bền, đứng đằng sau tiếp tay cổ xúy.
Ông
Thắng đã ngửi thấy một cái gì đó, có thể là một dự án lớn nào đó có thể
chén bẫm ở Bình Đà, nên đã quyết phù phép nâng tầm lễ hội làng này
thành một lễ hội quốc gia. Vì vậy, với sự tư vấn của ông, lễ hội Bình Đà
năm nay sẽ có màn trình diễn nghệ thuật thư pháp để làm bức Đại thư
pháp "Vi
Bách Việt Tổ”. Toàn bộ phần trình diễn sẽ được
thiết kế thành ba chương: "Những ngôi đền và những vị thần bất tử trên
thế giới”, "Thủy cung”, "Đền thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân theo chiều lịch
sử.”
_________________
Cuối tháng hai âm lịch, trời đất như muốn nối
dài mãi không khí xuân trong màn mưa bụi lay phay. Khắp xứ Đông, xứ
Đoài đi đâu cũng gặp lễ hội. Về Bình Đà (Bình Minh, Thanh Oai, Hà Nội)
không khí thật rộn ràng. Nhà nhà chuẩn bị, người người nao nức. Lễ hội
truyền thống ở Bình Đà gắn liền với Quốc Tổ Lạc Long Quân (diễn ra từ
25-2 đến 5 tháng 3 âm lịch hàng năm), luôn có một sức hút với cộng đồng.
.
.
Đền thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân
Trước đây, mỗi khi nhắc tới Bình Đà người ta cứ nghĩ tới một làng làm pháo nổi tiếng? Ngay cả bây giờ, khi pháo đã bị cấm gần 20 năm nhưng vẫn ngập tràn trong ký ức nhiều người về sắc pháo Bình Đà. Ít ai hay, Bình Đà còn là nơi hiếm hoi trên đất nước này có hai vị thành hoàng làng. Một là, Quốc Tổ Lạc Long Quân được thờ tại đền Nội. Còn vị thành hoàng làng thứ hai là Linh Lang Đại Vương được dân tôn là Đường cảnh Thành Hoàng, người dân lập đền Ngoại thờ ngài.
Dân gian lâu nay vẫn lưu truyền câu chuyện rằng: Quốc Tổ Lạc Long Quân kết duyên cùng Quốc mẫu Âu Cơ, sinh ra bọc trăm trứng, nở thành 100 người con. Khi trưởng thành, 50 người con theo mẹ ngược đường về đất Phong Châu, 50 người con theo cha xuôi đường lần ra Nam Hải. Đến đất Bình Đà bây giờ, cách biển không xa thấy đất đai màu mỡ, sông suối lượn quanh, nhiều dáng đất cao mang dáng rồng chầu hổ phục ngài bèn chọn đất này làm nơi sinh cơ lập nghiệp. Tương truyền, Quốc Tổ Lạc Long Quân hóa tại Bình Đà vào một ngày cuối tháng Hai lịch trăng, và mộ của ngài được đặt tại Ba Gò (hay còn gọi là gò Tam Thai).
"Từ xa xưa, nhân dân nơi đây đã lập đền để thờ tự Quốc Tổ Lạc Long Quân tại Bình Đà, nhằm tri ân người có công khai phá vùng đất Bảo Đà này”, ông Nguyễn Huy Diệp, Phó Chủ tịch UBND huyện Thanh Oai cho hay. Còn ông Nguyễn Hữu Minh – Bí thư Đảng ủy xã Bình Minh không giấu được tự hào: "Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, có những lúc đền thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân bị đốt, nhưng lạ thay, cứ cháy đến hậu cung là lửa tắt. Bởi thế, hậu cung đền Nội vẫn còn nguyên vẹn bức phù điêu tạc hình Lạc Long Quân từ 1000 năm trước”. Bức phù điêu quý hiếm, có chiều dài 2,8m, rộng 2,2m…Đây là di tích nguyên gốc thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân. Bởi thế, cụ từ trông nom đền cho biết, cách đây mấy năm, các bô lão ở Phú Thọ cũng đã cử người về đây chụp ảnh lại bức phù điêu để làm cơ sở phục dựng ở trên đền thờ Ngài. Rồi các nghi thức cúng lễ cũng được học hỏi từ đây.
Nhưng tại sao một lễ hội độc đáo gắn liền với Quốc Tổ Lạc Long Quân vậy mà bấy lâu nay cứ như chìm khuất vào trùng trùng điệp điệp các lễ hội trên cả nước? Theo PGS.TS Bùi Quang Thắng (Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam), là bởi chiến tranh loạn lạc; các cụ cao niên trong làng muốn giấu đi những di sản của cha ông để tránh bị "nhòm ngó”. Ngôi đền thờ trải qua bao binh biến, nay khang trang, bề thế. Đây là thời điểm tốt nhất để mở rộng quy mô và tầm ảnh hưởng của lễ hội này, không chỉ trong cộng đồng làng xã mà trở thành một lễ hội của vùng.
Theo đó, những phần lễ độc đáo vẫn được lưu truyền và phát triển như lễ Mã hoàn ký, lễ Trào, các cuộc đại tế, lễ tạ... Đặc biệt, lễ tế bò ở đền Ngoại là một nét riêng, chỉ có ở Bình Đà. Phần rước cũng là một điểm nhấn đặc sắc của lễ hội. Múa sênh tiền xen tiếng trống cơm, giá trống, giá chiêng bát bửu đèn lồng sáng rực thôn xóm. Lễ rước bánh Thánh qua cầu Thiên Quan và thả bánh xuống giếng Ngọc cũng là một hoạt động thiêng liêng, kì bí, thu hút sự chú ý của người xem trong hồi hộp, phấn khích, dù không ai được nhìn thấy bánh. Theo tục hèm, bánh phải chìm hết thì năm sau mọi sự mới tốt lành… Bên cạnh đó, phần hội cũng sẽ được đầu tư. Ngoài những trò cổ truyền về hội Bình Đà, năm nay có thể được xem lại lễ đốt cây bông 16 tầng rất độc đáo mang đậm bản sắc của vùng đất Kẻ Nõi – Bình Đà.
Để tăng tính hấp dẫn, BTC lễ hội Bình Đà năm nay đã mạnh dạn đưa trình diễn nghệ thuật thư pháp để làm bức Đại thư pháp "Vi Bách Việt Tổ”. Chủ trì hoạt động này là Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam. PGS.TS Bùi Quang Thắng cho biết, toàn bộ phần trình diễn sẽ được thiết kế thành ba chương: "Những ngôi đền và những vị thần bất tử trên thế giới”, "Thủy cung”, "Đền thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân theo chiều lịch sử.” Ông Thắng khẳng định: "Kịch bản chương trình với những yếu tố văn hóa-nghệ thuật đương đại sẽ không phá vỡ giá trị truyền thống cốt lõi của lễ hội”.
Vậy là lễ hội truyền thống làng Bình Đà được chính thức nâng cấp lên cấp huyện. Mong một ngày, lễ hội truyền thống này trở thành một điểm du lịch tâm linh trong chuỗi liên kết với danh thắng Chùa Hương.
"NVH -3T" xin góp một câu :
Kính gửi; PGS-TS Bùi Quang Thắng!
Ông chưa phải bậc kỳ tài
Xin ông đừng có phán hoài nữa ông.
Dân ta con cháu Lach Hồng
Ngàn năm văn hiến chứ không phải thường.
Phải đắn đo hết mọi đường
Phải tìm hiểu rõ ngọn nguồn nông sâu.
Phải cân nhắc kỹ trước sau.
Cố kim lẫn lộn, vàng thau tùng phèo.
Bài đọc thêm:
Một cuộc triển lãm lệch lạc về Lên đồng
Những chàng trai làng (18 người, tại sao lại là con
số này?) được các họa sĩ vẽ màu lên thân thể và sự hiện diện của họ một
cách vô nghĩa trong suốt gần 2 tiếng đồng hồ tại sân khấu nổi không
nhằm nói lên điều gì. Thậm chí PGS.TS Lê Hồng Lý (Phó viện trưởng Viện
Nghiên cứu Văn hóa, Viện KHXH Việt Nam) còn coi việc vẽ vời như vậy là
sự phỉ báng thần thánh. Màn diễn bọc trứng nở ra ba con rắn, và những
con rắn này bơi lội trên hồ nước cạnh bên sân khấu là hai màn diễn dài,
với ý đồ thế tục hóa những bí ẩn tâm linh là những đề xuất rất chối của
những nhà tổ chức.
Việc dùng loa phóng thanh lớn, đọc oang oang họ tên, lai lịch của ba vị thánh đền Lảnh Giang là một cách làm phi truyền thống, xúc phạm tới tín ngưỡng; trong khi mà theo truyền thống, những người đọc văn tế khi xướng đến tên các vị thần thánh thì chỉ đọc thầm hoặc thậm chí không đọc. Sau đó, một cuộc lên đồng tập thể của mấy chục cô gái là một màn rất vô duyên và xa lạ với truyền thống văn hóa Việt Nam.
Như vậy, với việc đưa ra kịch bản và đứng ra tổ chức lễ hội đền Lảnh Giang năm nay, các nhà nghiên cứu văn hóa ở một viện văn hóa nghệ thuật đã “triển lãm” một di sản văn hóa quý giá, đầy chất nhân văn và đang cần được hiểu đúng, đánh giá đúng, thành một cuộc triển lãm có phần lệch lạc.
Một cuộc triển lãm lệch lạc về Lên đồng
Thứ Tư, 29/07/2009 14:29
.
(TT&VH) - LTS: Không chỉ việc đưa nghệ thuật đương đại vào lễ hội dân gian, mà cả việc tổ chức “diễn xướng” hầu đồng tại Lễ hội đền Lảnh Giang vừa qua cũng đã để lại những dư luận trái chiều. Đồng ý rằng trình diễn hầu đồng tại đây có thể coi là một “thử nghiệm”, nhưng đặt trong bối cảnh mà chính đơn vị tham gia tổ chức cũng muốn qua đây để “hệ thống hóa tư liệu về loại hình di sản văn hóa phi vật thể này” (tức hầu đồng) cho mục tiêu đề nghị đề cử Di sản thế giới đã khiến nhiều người lo ngại. TT&VH xin giới thiệu bài viết của TS. Nguyễn Xuân Diện (Viện Nghiên cứu Hán Nôm) - người đã không quản ngại đêm hôm lặn lội đến dự Lễ hội đền Lảnh Giang để “mục sở thị” cách trình diễn về một loại hình di sản mà ông cũng đã từng bỏ công nghiên cứu.
Bất ổn
.
Vừa qua, vào ngày 23.7.2009, đền Lảnh Giang 2009 được mở hội lớn, với kịch bản của TS. Bùi Quang Thắng (Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam) được coi như một lễ hội hoành tráng và công khai nhất về lên đồng từ trước đến nay. Lễ hội này nghe nói được coi là một trong những động thái mở đầu để chuẩn bị một hồ sơ, trình UNESCO công nhận Lên Đồng là một di sản văn hóa của nhân loại (xin nhấn mạnh rằng đây mới chỉ là đề xuất đề cử, chứ có được đưa vào danh sách đề cử, rồi được lập hồ sơ hay không còn phụ thuộc vào quyết định của các cơ quan chức năng - PV). Đó là tất cả những gì khiến đông đảo khách thập phương háo hức kéo về đêm hội.
Tuy nhiên, với cách đưa những nghệ thuật mới như body-art, video-art xa lạ với truyền thống văn hóa Việt Nam và lệch lạc với việc tuyên truyền về vẻ đẹp truyền thống của văn hóa Việt đã khiến cho nhiều nhà khoa học và những người yêu văn hóa cổ truyền phản đối mạnh mẽ.
(TT&VH) - LTS: Không chỉ việc đưa nghệ thuật đương đại vào lễ hội dân gian, mà cả việc tổ chức “diễn xướng” hầu đồng tại Lễ hội đền Lảnh Giang vừa qua cũng đã để lại những dư luận trái chiều. Đồng ý rằng trình diễn hầu đồng tại đây có thể coi là một “thử nghiệm”, nhưng đặt trong bối cảnh mà chính đơn vị tham gia tổ chức cũng muốn qua đây để “hệ thống hóa tư liệu về loại hình di sản văn hóa phi vật thể này” (tức hầu đồng) cho mục tiêu đề nghị đề cử Di sản thế giới đã khiến nhiều người lo ngại. TT&VH xin giới thiệu bài viết của TS. Nguyễn Xuân Diện (Viện Nghiên cứu Hán Nôm) - người đã không quản ngại đêm hôm lặn lội đến dự Lễ hội đền Lảnh Giang để “mục sở thị” cách trình diễn về một loại hình di sản mà ông cũng đã từng bỏ công nghiên cứu.
Bất ổn
.
Vừa qua, vào ngày 23.7.2009, đền Lảnh Giang 2009 được mở hội lớn, với kịch bản của TS. Bùi Quang Thắng (Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam) được coi như một lễ hội hoành tráng và công khai nhất về lên đồng từ trước đến nay. Lễ hội này nghe nói được coi là một trong những động thái mở đầu để chuẩn bị một hồ sơ, trình UNESCO công nhận Lên Đồng là một di sản văn hóa của nhân loại (xin nhấn mạnh rằng đây mới chỉ là đề xuất đề cử, chứ có được đưa vào danh sách đề cử, rồi được lập hồ sơ hay không còn phụ thuộc vào quyết định của các cơ quan chức năng - PV). Đó là tất cả những gì khiến đông đảo khách thập phương háo hức kéo về đêm hội.
Tuy nhiên, với cách đưa những nghệ thuật mới như body-art, video-art xa lạ với truyền thống văn hóa Việt Nam và lệch lạc với việc tuyên truyền về vẻ đẹp truyền thống của văn hóa Việt đã khiến cho nhiều nhà khoa học và những người yêu văn hóa cổ truyền phản đối mạnh mẽ.
Việc dùng loa phóng thanh lớn, đọc oang oang họ tên, lai lịch của ba vị thánh đền Lảnh Giang là một cách làm phi truyền thống, xúc phạm tới tín ngưỡng; trong khi mà theo truyền thống, những người đọc văn tế khi xướng đến tên các vị thần thánh thì chỉ đọc thầm hoặc thậm chí không đọc. Sau đó, một cuộc lên đồng tập thể của mấy chục cô gái là một màn rất vô duyên và xa lạ với truyền thống văn hóa Việt Nam.
Như vậy, với việc đưa ra kịch bản và đứng ra tổ chức lễ hội đền Lảnh Giang năm nay, các nhà nghiên cứu văn hóa ở một viện văn hóa nghệ thuật đã “triển lãm” một di sản văn hóa quý giá, đầy chất nhân văn và đang cần được hiểu đúng, đánh giá đúng, thành một cuộc triển lãm có phần lệch lạc.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét